MAYKUNAPITAQ QICHWA SIMITARIMANKU

Inka pachapiqa lliw Tawantin Suyu ayllukunapim qichwa simiqa rimasqaña karqan. Paykuna kamachikusqan watakunaqa qichwa simiqa ñam lliw runakunapa rimanan simiña karqan. Lliw runapa rimanan simim karqan.


Ispaña runakuna allpanchikman yaykurqamuptinkuqa lliw Tawantin Suyupi yachaq runakunam kay simita rimarqaku. Kayraykum Inkakunapas Ispaña runakunapas qichwa runakunawan rimanakunankupaq qichwa simi rimayta yacharqanku.


1532 1783 watakamaqa allin kallpasapa simim qichwa siminchikqa karqan. Kay watakunapiqa runa simipi rimakuspallam imatas runakuna llamkarqanku. Karqam huk simikunapas aswan qichwa simim ancha riqsisqa, kuyasqa karqan. Wakcha apupa rimasqan simim karqan. Purunpi, llaqtapi, sapsipi rimanan simim karqan. Kamachikuqpa kamachiqpa rimanan simim karqan.


Kuraq taytanchik Tupaq Amaru wañukusqanmanta pacham siminchik chiqniyta Ispaña runakuna qallaykurqaku. Pay kawsakunankamaqa allin riqsisqa simiraqmi karqan. Kuyaywanmi piñapas rimaq.


Tayta Amaruta sipirqusqankumantapunim siminchiktaqa chiqniytaña qallaykurqaku. Manañam runakuna rimanankutapas, Ispaña runakuna, murarqakuñachu.


Yachay wasikuna rikurirqamuptinqa aswanña qichwa simiqa chinkayta qallakuykurqan. Yachay wasikunapi yachachiq amawtakunaqa manañam runa simipiqa warmakunata rimapayarqañachu. Kastilla simi yachachiyllapiñam kallpanta churarqaku. Warmakuna runa simita rimaptinkupas imaymanata ruraspankum upallachirqaku, pinqachirqaku, chiqnichirqaku, ñakachirqaku.


Chinkananpaq imaymanata rurachkaptinkupas manayá qichwa siminchik chinkachiyta atirqankuchu. Kuraq tayta mamanchikkunapa siminqa hinallam kawsakuchkan. Qichwa simiqa manam Pirúw suyullapichu rimanchik. Chukiyapupipas, Arhintinapipas, Ikwaturpipas, Kulumpyapipas rimachkankum. Suyunchikpiqa manataqmi anti allpakunallapichu runakunaqa rimanku, chala suyupipas, yunka suyukunapipas qichwa siminchiktaqa rimachkankum. Kay qipa watakunaqa aswanmi runa siminchik qillqaypipas atipakuchkanchikña. Llikapurakunapipas ñam runakuna qillqaspanku runa siminchiktaqa rikurichichkankuña. HAYLLI RUNA SIMI, HAYLLI QICHWA SIMI. HAYLLI QICHWA LLAQTA.


Elmer Castellanos De la Cruz

13 views